Kalp Atım Hızının Regülasyonu (Heart Rate)

Egzersize başladığınızda kalp daha hızlı atmaya başlar. Yürümekten koşmaya geçildiğinde bu hız otomatik olarak yeniden ayarlanır. Bu kontrolün nasıl gerçekleştiğini anlamak için önce kalbin kendi ritmini nasıl ürettiğine bakmak gerekir.

Kalp, SA düğümündeki pacemaker hücreler sayesinde kendi elektriksel uyarısını oluşturur. Bu hücreler sabit ritimde elektrik üreterek hücreyi eşik potansiyeline ulaştırır. Herhangi bir dış uyarı olmaksızın SA düğüm dakikada yaklaşık 100 aksiyon potansiyeli üretir; bu değer kalbin içsel ritmidir.

Kalpteki ritim SA düğümden doğduğu için dış faktörlerin etkisi bu düğüm üzerinden gerçekleşir. Medulla oblongatadaki kardiyovasküler kontrol merkezi, otonom sinir sisteminin sempatik ve parasempatik bölümleri aracılığıyla kalp hızını düzenler.

Dinlenimde parasempatik bölüm baskındır ve vagus siniri aracılığıyla SA düğümü sürekli yavaşlatıcı bir tonus altında tutar.

GÖRSEL  Pacemaker potansiyeli ve eşik

Kardiyovasküler merkez yüksek beyin merkezlerinden ve çeşitli reseptörlerden sürekli bilgi alır. Proprioseptörler fiziksel aktiviteyi, kemoreseptörler kandaki kimyasal değişimleri, baroreseptörler ise basınç farklılıklarını algılayarak bu merkeze iletir. Kalp hızı bu girdilere göre anlık olarak ayarlanır.

Heyecan veya stres gibi psikolojik uyaranlar bile yüksek beyin merkezleri aracılığıyla SA düğümü etkileyerek kalp hızını yükseltebilir. Örneğin bir sporcu maça başlamadan önce bile yalnızca heyecan nedeniyle kalp hızında belirgin bir artış yaşayabilir.

GÖRSEL Basitleştirilmiş CV kontrol merkezi

Parasempatik etki. Vagus siniri SA ve AV düğüme uzanır; asetilkolin salınımı K⁺ kanallarını açarak hücre zarını hiperpolarize eder ve eşik değerine ulaşmayı geciktirir. Bu mekanizma sayesinde normalde 100 atım/dk olan içsel ritim, dinlenimde 60–70 atım/dk'ya düşer.

Vagus siniri bloke edildiğinde kalp hızının yaklaşık 30 atım/dk artması, parasempatik tonusun ne denli baskın olduğunu açıkça ortaya koyar. Maksimal parasempatik uyarımda ise kalp hızı 30 atım/dk'ya kadar düşebilir ya da kısa süreliğine durabilir.

GÖRSEL Parasempatik ve sempatik stimülasyon

Sempatik etki. Egzersiz sırasında sempatik sistem baskın hale gelir. Kardiyak hızlandırıcı sinirler norepinefrin salarak SA düğümde Na⁺ kanallarını açık tutar; spontan depolarizasyon hızlanır ve aksiyon potansiyeli eşiğe daha çabuk ulaşır. AV düğümdeki iletim hızlanır, miyokardın kontraktilitesi ve relaksasyon hızı artar.

Maksimal sempatik uyarımda genç bir bireyde HR 200 atım/dk'ya kadar çıkabilir. Sempatik ve parasempatik sistem dışında hormonal etkenler de HR'yi düzenler. Adrenal medulladan salınan epinefrin ve norepinefrin sempatik etkiyi güçlendirir; aynı β₁ reseptörlerine bağlanarak kalp hızını ve kontraktiliteyi artırır.

Tiroid hormonu tiroksin ise hem doğrudan kalp üzerinde etki eder hem de katekolaminlerin etkisini potansiyelize eder. İyon dengesi de HR üzerinde belirleyici rol oynar; ekstraselüler K⁺ veya Na⁺ artışı kalp hızını düşürürken, Ca²⁺ artışı kalbi hızlandırır ve kasılmayı güçlendirir. Asidoz ve hipoksi ise kardiyak aktiviteyi baskılayan negatif etkiler oluşturur.

GÖRSEL  Sempatik ve parasempatik sinirler

Kalp atım hızı ve stroke volume birlikte kalbin bir dakikada pompaladığı toplam kan miktarını belirler. Bu iki bileşenin ürünü olan kardiyak çıktı ise bir sonraki başlığın konusu.

Sonuç olarak,

Konuya ilişkin bilginizi tamamlamak ve kendinize seviye atlatmak için önceki ve sonraki yazılara göz atmayı ihmal etmeyin. Linklere aşağıdan ulaşabilirsiniz.

SSPS - level up yourself

Bu ve sitemizde yer alan diğer yazılar SSPS spor ve sağlık bilimleri kütüphanesi kaynakları kullanılarak hazırlanmıştır.