Kanın Dağılımı ve Dağıtımı

Vücuttaki yaklaşık 5 litre kan damarlar arasında eşit dağılmaz; her doku ve organa gönderilen kan miktarı metabolik aktiviteye ve anlık ihtiyaca göre sürekli değişir. Bu dinamik düzenleme hem kanın damarlar arasındaki dağılımını hem de hangi organa ne kadar kan gönderileceğini kapsar.

Kanın Dağılımı. Damarlarımızdaki kanın büyük çoğunluğu sistemik venler ve venüllerde bulunur; bu oran toplam kan hacminin yaklaşık %64'üne karşılık gelir. Sistemik arterler ve arteriyoller %13, pulmoner damarlar %9, sistemik kapiller %7 ve kalp %7'lik payı alır. Venlerde bu denli yüksek bir oranın bulunması tesadüf değildir; venler kanın rezervuar deposu olarak işlev görür.

Bu rezervuar işlevi fizyolojik açıdan kritik bir avantaj sağlar. Herhangi bir doku yüksek miktarda oksijene ani ihtiyaç duyduğunda sempatik sinirler venleri uyararak venokonstriksiyona yol açar. Venöz dönüş aniden artar, EDV yükselir ve Frank-Starling mekanizması aracılığıyla kardiyak çıktı hızla artırılır.

GÖRSEL  Kanın bulunduğu kısımlar

Kanın Dağıtımı. Kanın hangi organa ne kadar gönderileceği arteriyol çapının ayarlanmasıyla düzenlenir. Arteriyol düz kaslarının kısmi kasılmasıyla oluşan vasküler tonus bir başlangıç direnci oluşturur. Ortalama arteriyel basınç organlar arasında sabit kaldığından kan akımındaki farklılıklar yalnızca bu direnç değişimlerinden kaynaklanır.

Egzersiz sırasında sempatik sinir aktivitesi böbrekler, karaciğer ve sindirim sistemi gibi daha az aktif dokulara vazokonstriktör etki uygular. Aktif iskelet kaslarında ise bu etki baskılanır; kasılan kas liflerinin ürettiği CO₂, H⁺ ve adenozin lokal arteriyollerde vazodilasyon oluşturur. Sempatik vazokonstriksiyonun aktif kas yataklarında baskılanması fonksiyonel sempatoliz olarak adlandırılır ve egzersiz hipereminin temel mekanizmalarından biridir.

GÖRSEL  Vazodilatör maddeler

Dinlenimde kardiyak çıktının %27'si sindirim organları ve karaciğere, %20'si böbreklere, %17'si iskelet kaslarına, %13'ü beyne, %9'u deriye ve %4'ü kalbe gönderilir. Beyin bu tabloda özel bir konumdadır; egzersizde de dinlenimde de mutlak kan miktarı 700 mL'de sabit kalır.

Beyin içindeki bölgesel kan akımı ise anlık olarak değişebilir; konuşurken motor konuşma alanlarına, dinlerken işitsel alanlara daha fazla kan gönderilir. Bu yerel düzenleme, beynin farklı bölgelerinin metabolik talebini karşılayan hassas bir mikrosirkülasyon kontrolüdür.

GÖRSEL  Dinlenme ve egzersizde CO

Egzersizde kardiyak çıktı 5 L/dk'dan 25 L/dk'ya yükselir. Bu artışın temel nedeni ve en büyük yararlanıcısı iskelet kaslarıdır. Dinlenimde %17 oranında (900 mL) kan alan kaslar, maksimal egzersizde kardiyak çıktının yaklaşık %85'ini (21 L) alır. Sindirim organları ve böbrekler ise yalnızca %1'lik paya geriler.

Deriye gönderilen kan termoregülasyon gereksinimi nedeniyle egzersiz şiddetiyle orantılı biçimde artar; dinlenimdeki 450 mL'den egzersizde 1300 mL'ye yükselir. Sıcak ortamda deri ve iskelet kasının kardiyak çıktı için yarışması sınırlarına gelindiğinde sempatik sistem aktif kas yataklarında dahi vazokonstriksiyon uygulayarak MAP ve serebral perfüzyonu korur.

GÖRSEL  Dinlenme ve egzersizde dağılım

Kanın bu dinamik yeniden dağılımı, kardiyak çıktının artmasıyla birlikte egzersiz performansını belirleyen temel mekanizmalardan biridir. Bu dağılımın kalbe taşınan kısmını artırmak için devreye giren venöz dönüş mekanizmaları bir sonraki başlıkta ele alınacaktır.

Sonuç olarak,

Konuya ilişkin bilginizi tamamlamak ve kendinize seviye atlatmak için önceki ve sonraki yazılara göz atmayı ihmal etmeyin. Linklere aşağıdan ulaşabilirsiniz.

SSPS - level up yourself

Bu ve sitemizde yer alan diğer yazılar SSPS spor ve sağlık bilimleri kütüphanesi kaynakları kullanılarak hazırlanmıştır.