Venöz Dönüşün Artışı

Kalbin pompaladığı kan miktarı, kalbe geri dönen kan miktarına eşit olmak zorundadır. Bu nedenle kardiyak çıktıyı artırmak için venöz dönüşün de aynı oranda yükselmesi gerekir. Venüller ve venlerden oluşan düşük basınçlı bu sistem, üç temel mekanizma aracılığıyla bu görevi yerine getirir: venokonstriksiyon, kas pompası ve respiratuvar pompa.

Venüller kapiller yataktan çıkan kanı toplar ve venlere iletir. Bu noktada venöz basınç ortalama 17 mmHg'ye düşmüştür; sağ atriyumdaki basınç ise yaklaşık 0 mmHg'dir. Bu 17 mmHg'lik basınç farkı venöz dönüşü sağlayan temel itici güçtür. Ancak bu fark tek başına yetersiz kalır; özellikle egzersizde ek mekanizmaların devreye girmesi zorunludur.

GÖRSEL  Venlerdeki ince kas yapısı ve valf

Venokonstriksiyon. Sempatik sinir sistemi venlerin düz kas tabakasını uyararak venokonstriksiyon oluşturur. Bu daralma venöz rezervuardaki kan hacmini azaltır ve kanı kalbe doğru iter. Venlerin kas tabakası arterlere kıyasla daha ince olduğundan venokonstriksiyon tek başına sınırlı bir etki sağlar; ancak diğer mekanizmalarla birlikte önemli bir tamamlayıcı rol üstlenir.

Kas Pompası. Venler içindeki kapakçıklar kanın yalnızca kalbe doğru akmasına izin verir. Kasların ritmik kasılıp gevşemesi çevre venleri sıkıştırarak içlerindeki kanı bu kapakçıklar aracılığıyla kalbe doğru iter; gevşeme anında ise kapakçıklar kapanarak geri akışı önler. Bu mekanizma iskelet kasının kalbe yardımcı bir pompa işlevi gördüğünü gösterir.

Kas pompasının önemi egzersizde belirgin biçimde ortaya çıkar. Dik pozisyonda yapılan egzersizde SV yaklaşık %30 artar; bunun temel nedeni bacaklarda gravitasyonel etkiyle biriken kanın kas pompası aracılığıyla mobilize edilmesidir.

Yatay pozisyonda yapılan egzersizde ise bu mobilizasyon zaten gerçekleşmiş olduğundan SV artışı gözlemlenmez. Kas pompası aynı zamanda kana kinetik enerji kazandırarak kalp üzerindeki iş yükünü azaltır.

GÖRSEL  Kas pompasının işleyişi

Respiratuvar Pompa. Nefes alırken diyafram aşağı iner; torasik basınç düşerken intra-abdominal basınç yükselir. Bu basınç farkı abdominal venlerdeki kanı torasik bölgeye ve ardından sağ atriyuma doğru iter. Nefes verirken basınçlar ters yönde değişir; torasik venler sıkışarak içlerindeki kanı kalbe iletirken kapakçıklar geri akışı engeller.

Egzersiz sırasında solunum hızı ve derinliği artar; bu değişim respiratuvar pompanın etkisini belirgin biçimde güçlendirir. Yüksek şiddetli egzersizde solunumun bu katkısı venöz dönüşe önemli bir destek sağlar ve kardiyak çıktının sürdürülmesine yardımcı olur. Üç mekanizmanın birlikte çalışması, kalbe ulaşan kan hacminin egzersiz talebine uygun biçimde artmasını mümkün kılar.

GÖRSEL  Diyafram ve respiratuar pompa

Venöz dönüşün artması EDV'yi yükselterek Frank-Starling mekanizmasını harekete geçirir ve SV ile CO artar. Bu mekanizmanın bir diğer kritik işlevi ise sağ ve sol ventrikül çıktılarını dengelemesidir; sol ventrikül sağdan fazla kan pompalasa bile artan venöz dönüş sağ ventriküle daha fazla dolum sağlayarak dengeyi yeniden kurar. Bu intrinsik denge mekanizması pulmoner konjesyonu önleyen temel fizyolojik güvencedir.

Bu üç mekanizmanın birlikte çalışması kalbe ulaşan kan hacminin egzersiz talebine uygun biçimde artmasını mümkün kılar. Venöz dönüşün bu dinamik yapısı, bir sonraki başlıkta ele alacağımız egzersiz sırasındaki kardiyovasküler yanıtın temel taşlarından birini oluşturur.

Sonuç olarak,

Konuya ilişkin bilginizi tamamlamak ve kendinize seviye atlatmak için önceki ve sonraki yazılara göz atmayı ihmal etmeyin. Linklere aşağıdan ulaşabilirsiniz.

SSPS - level up yourself

Bu ve sitemizde yer alan diğer yazılar SSPS spor ve sağlık bilimleri kütüphanesi kaynakları kullanılarak hazırlanmıştır.