Adaptif Bağışıklık Türleri

Adaptif immün yanıt, istilacıya özel olarak gerçekleştirilen spesifik bir saldırıdır. Bir patojene ilk defa maruz kalındığında geç bir adaptif yanıt oluşur; ancak ikinci kez maruz kalındığında sistem daha önce adapte olduğu için çok daha hızlı bir yanıt gösterilir. Bu hafıza kapasitesi, adaptif bağışıklığı doğuştan gelen bağışıklıktan ayıran en temel özelliklerden biridir.

Adaptif immün yanıtlar iki farklı kola ayrılır. Birincisi, B lenfosit kökenli plazma hücrelerinden antikor üretilen antikor-aracılı (humoral) bağışıklıktır. İkincisi ise istenmeyen hücrelere T hücreleri tarafından doğrudan saldırı gerçekleştirilen hücre-aracılı bağışıklıktır. Çoğu enfeksiyonda bu iki kol eş zamanlı olarak aktive olur.

GÖRSEL  Birincil ve ikincil adaptif yanıt

B ve T hücreleri. Lenfositler neredeyse sınırsız sayıda yabancı ajan ve kanser hücresini tanıyabilir ve bunlara yanıt oluşturabilir. B hücreleri vücutta serbestçe gezinen istilacıları tanır ve onlara özel antikor üreterek savaşır. T hücreleri ise sıkıntılı vücut hücrelerini — virüs enfekte hücreler ve kanser hücreleri — tanıma ve yok etmede uzmanlaşmıştır.

Tüm lenfositler kemik iliğindeki lenfosit kök hücrelerden oluşur. B hücreleri kemik iliğinde olgunlaşır ve farklılaşır. T hücreleri ise kemik iliğinde kısmi farklılaşma yaşadıktan sonra olgunlaşma için timusa gönderilir.

Kemik iliğinden ve timustan dolaşıma salındıklarında diğer lenfoid dokulara yerleşerek koloni kurarlar. İhtiyaç duyulduklarına dair sinyal oluştuğunda kökenlerine bağlı kalarak yeni nesil B ve T hücreleri oluşturmak için çoğalırlar.

GÖRSEL  T hücresi kanser hücresine saldırıyor

Vücudumuzda ortalama 2 trilyon lenfosit bulunur. Eğer bunlar vücutta dağınık halde değil de toplu olsaydı, beyin büyüklüğünde bir kütle oluştururlardı. B ve T hücreleri lenf, kan ve vücut dokuları arasında sürekli dolaşarak bağışıklık sisteminin durmak bilmeyen gözetleme sistemini aktif tutar.

Timus ve timozin. Timus, erken gelişim döneminde T hücrelerinin olgunlaşması ve farklılaşması için kritiktir; ancak yetişkinlik döneminde bu işlevdeki önemi azalır. Buna rağmen timozin adlı hormonu üretmeye devam eder. Timozin, lenfoid dokulardaki T hücrelerinin çoğalmasını uyarır ve bağışıklık becerilerini geliştirir.

Antijen ve epitop. B ve T hücreleri vücudun kendi hücrelerini tanır ve yabancı hücrelerden ayırt edebilir. Bu tanıma, istilacı maddenin yüzeyinde bulunan kendine özgü moleküller — yani antijenler — sayesinde gerçekleşir. Adaptif bağışıklığın spesifik yanıtı bu antijenlere karşı oluşur.

Antijenler büyük yapılı moleküllerdir; ancak immün yanıt için tüm yapının tanınması gerekmez. Bunun yerine istilacının yüzeyinde bulunan küçük parçalar olan epitoplar tanınır ve bu sayede algılama gerçekleşir.

GÖRSEL  Antijen ve epitopları

Yabancı proteinler, boyutları ve yapısal karmaşıklıkları nedeniyle en yaygın antijen kaynağını oluşturur. Büyük polisakkaritler ve lipidler gibi diğer makromoleküller de antijen özelliği taşıyabilir. Antijenler; bakterinin toksik maddesi, mikrobun yüzey yapısı ya da çok moleküllü bir yapının ayrılmaz bir parçası olabilir.

Adaptif bağışıklığın bu iki kolunun temel oyuncuları olan B hücrelerinin ürettikleri antikorların yapısına ve fonksiyonlarına daha yakından bakma zamanı — bir sonraki bölümün konusu bu.

Sonuç olarak,

Konuya ilişkin bilginizi tamamlamak ve kendinize seviye atlatmak için önceki ve sonraki yazılara göz atmayı ihmal etmeyin. Linklere aşağıdan ulaşabilirsiniz.

SSPS - level up yourself

Bu ve sitemizde yer alan diğer yazılar SSPS spor ve sağlık bilimleri kütüphanesi kaynakları kullanılarak hazırlanmıştır.